Monday, April 17, 2017

प्रिये...

मी सरकारी दवाखाण्यात नवसाने जन्मलेला गोंडस बाळ प्रिये...
तू आत्महत्या केलेल्या शेतकऱ्याच्या गोट्यात
त्याच्या कुत्र्या मांजरासोबत व्यालेल्या बायकोच्या लुगड्यात लपेटलेली अभागी लेक तू प्रिये...
मी डांबरी रस्त्यावरच्या शाळेत शिकलेला स्मार्ट बॉय प्रिये...
तू वस्तीवरच्या एक शिक्षकी शाळेत उघड्या बंब भावंडाना खेळवत
खोटी स्वप्ने पाहिलेली करंटी तू प्रिये...
मी शहरातल्या कॉलेजात चमकलेला हिरो मी प्रिये...
तू गावाकडच्या बिनरंगाच्या ईमारतीत साध्या कपड्यात अंग लपेटून
पाळीचं पाणी चिंध्या बांधून अडवलेल्या दरिद्री घरची तू प्रिये...
मी सहावा आयोग भोगून सातवा येत नाही म्हणून
दुनियेला लुबाडणारा आदर्श एप्लॉयी मी प्रिये...
तू वर्षानुवर्षे कांदे पोह्याच्या प्लेटा धुवून हुंड्यासाठी विहिरीत झोकून देणारी
एका अभागी आई बापाचं काळीज तू प्रिये...
तुझ्या दारिद्र्यावर शब्दांचे खेळ खेळून
गांडीला लेखक नावाचं लेबल लावू पाहणारा पांढरपेशी मी प्रिये...
तू इथल्या माध्यमांना आणि विद्वानांना आठ दिवसांचं खाद्य पुरवून
स्मशानात विझून गेलेल्या चितेची राख तू प्रिये... 


फोटो सौजन्य: देशदूत

Saturday, April 15, 2017

पान गळती



जुन्यातला खाशा म्हातारा मेला तेव्हा
स्मशानात फसफस करून
काही क्षणात जळून गेलेला
त्याचा मेंदू पाहून
त्या रात्री मी प्रचंड अस्वस्थ झालो
लाकडाच्या ढिगाखाली
कित्येक नव्या जुन्या आठवणी सोबत
जळणारा त्याचा मेंदू पाहून
निषेध केला मी
सबंध पृथ्वीतलावरच्या
भिकार तंत्रज्ञानाचा.
त्याच्या मेंदूचं मेमरी कार्ड बनवून
जुन्या आठवणी विकणारं दुकान
या देशात अजून कुणी उघडलंच नाही.
न्हवे,
डोक्यावर बांधलेल्या मंडवळ्या
सुटायच्या आधीच नवरा मेल्यावर
त्याच्या अश्या कोणत्या आठवणीवर
हौसा म्हातारी सत्तर वर्षे नांदली
मला माहित नाही
इथल्या गावगाडयातल्या पिढ्यानाही
ते माहित नाही
पण आयुष्यभर पुरुष स्पर्श न झालेला
तिचा देह तडतड जळाला
तेव्हा तिचं म्हातारपणा पर्यंत
तरुण राहिलेलं जिवंत गर्भाशय काढून
एखादया चौकात
कोल्ड स्टोरेज उभारून
नव्या वासनांध पिढ्याना
त्याची सोशिकता दाखवता आली असती तर...
अरे,
क्षणा क्षणाला आता इथल्या स्क्रीनवर
बाईला मुतताना, भोगताना, कापताना दाखवणाऱ्या
समस्त विश्वातल्या भिकारचोट तंत्रज्ञानानो
तुम्हाला खरी झेप अजून
घेता आलीच नाही
धिक्कार करतो मी तुमचा...

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर



बाबासाहेब हे केवळ दलितांचेचे कैवारी होते असे राजकीय दृष्ट्या इथल्या व्यवस्थेत रुजवणाऱ्याना शुभेच्छा! बाबुराव बागुलांची चोरलेली जात, सूर्व्यांचा मार्क्सवाद, दया पवारांचा कोंडवाडा, आणि बांबलीच्यानो इथे जन्म घेऊन तुम्ही बरबाद झालात!असला ढसाळांचा विद्रोह विझवू पाहणाऱ्याना शुभेच्छा! शिका आणि संघटीत व्हा या आरोळीतून पेटून उठलेल्या दलितांच्या चळवळीचे सुठे भाग करून त्यांना विकत घेऊन निवडणुकांच्या ई.व्ही.एम. मशीनवर तुंबडी भरणाऱ्या धर्मांध राजकारण्यांना शुभेच्छा! आंबेडकरी जनतेचे कोणतेच निर्णायक प्रश्न न सोडवता, आर्थिक धोरण न राबवता केवळ भावनांच्या मनोऱ्यावर झुलवत ठेवणाऱ्या दलित नेत्यांना शुभेच्छा! साहित्याच्या प्रांतात दलित साहित्य हे आंबेडकरी साहित्य की बौद्ध साहित्य? असल्या खेळात अडकून पडलेल्या दलित साहित्यकांना शुभेच्छा! तर बाबासाहेबांच्या नुसत्या जयघोषात न अडकता जागतिकीकरणात व्यापक आंबेकरवाद उभा करू पाहणाऱ्या नव्या पिढ्यांनाही शुभेच्छा! जयभीम म्हणताना तोंडातली जीभ अडकणाऱ्याना शुभेच्छा! निळा गुलाल, निळ्या पताका बघून हसणाऱ्या येडपटाना शुभेच्छा! आंबेडकर न वाचता न कळता खोट्या शुभेच्छा देणार्यानाही शुभेच्छा! सकाळपासून फेसबुकवर बाबासाहेबावर पोस्ट लिहू कि नको या विचारात अडकून पडलेल्या प्रसिद्ध टी.आर.पी. पटूनांसुद्धाशुभेच्छा! आणि, जातीव्यवस्थेने घातलेल्या मणामणाच्या बेड्या वागवत, माना खाली घालून पिढ्यान पिढ्या चालत राहिलेल्या समाजात क्रांतीचे स्फुल्लिंग चेतवून वणवा पेटवणाऱ्या डॉ. बाबासाहेब आंबेडकराना दंडवत!!!


आठवणी



एखाद्या वारुळातून भसाभसा मुंग्या बाहेर याव्यात तश्या गर्दीने फुलून गेलेल्या त्या स्टेशनच्या प्लॉटफॉर्मवर लोकलच्या डब्यातून बाहेर पडलेली दोन तरुण डोकी एकमेकांना अचानक येवून धडकली...
पुरुषी डोक्याच्या आत असलेल्या मेंदूतून नकळत आवाज बाहेर पडला,
"कशी आहेस?"
अचानक आलेलं गार वारं रानातल्या पिकांना सळसळ करत हलवून जावं तश्या तिच्या शरीरातील नसा जागच्या जागी काही क्षण हलल्या. अन काळीज विझवत शांतपणे त्याच्या डोळ्यांत पहात ती एवढच म्हणाली,
"आता दिवसा तरी मी तुला विसरलेय! तळातल्या आठवणी ओठावर नकोत आता! नाहीतर तुझ्या आठवणींना जाळून त्यावर फुलवलेला माझा संसार वाकेल..."

आत्याबाई


गोठ्यातली शेण घाण ऊरकून म्हशीच्या धारा काढून चंद्रा स्वयंपाक घरात आली आणि दुधाची चरवी चुलीपुढं ठेवत कोपऱ्यात फुगून बसलेल्या सासूकडं तोंड करुन म्हणाली,
"
आत्याबाई"
म्हातारीचं हूं नाय की चूं नाय बघुन चंद्रा परत म्हणाली,
"
चुळ भरा की चहा टाकते?"
जवळ बसलेली सुन बघुन सकाळपासून गप्प बसलेली म्हातारी भुईकडं बघत म्हणाली,
"
चन्द्रे वार कोंचा गं आज?"
"
आज रईवार की वं?"
तशी सकाळ पासून फुगलेली म्हातारी हळूच म्हणाली,
"
गावात बकरं कापलय का यितीस का गं बघुन चन्द्रे!"

भागूबाई


पुसातल्या जत्रत वाडीच्या देवीसमोर साठलेलं ज्वारीचं पीठ पुज्याऱ्यानं ओट्यात घातल्यावर अंधार पडायला ओढा ओलांडून घरी पोहचलेली वस्तीवरची भागूबाई गडबडीनं चुलीला लागली. अन वरचा सुतळीच्या वातीचा दिवा पेटवत शेजारची पिशवी हुडकत पदराला बिलगलेल्या दोन लहान हडकुळ्या लेकरांना ती एवढंच म्हणाली, "साठलं तर देवीसमोरचं किलोभर खारीक खोबरं तुम्हासनी रतीबाला देतो म्हणालेत पुजारी काका."